Wat is plandelen (plogging)?

Minder afval

Plandelen is wandelen terwijl je onderweg zwerfafval opruimt. Het woord is een combinatie van joggen/wandelen (plogging uit Scandinavië) en handelen tegen afval. In Nederland wordt plandelen steeds populairder, omdat het een simpele manier is om de omgeving schoner te maken en direct bij te dragen aan minder afval in de natuur.

Plandelen is laagdrempelig, gezond en effectief. Je hebt alleen een afvalgrijper, handschoenen en een zak nodig. In 2024 deden naar schatting meer dan 100.000 Nederlanders mee aan georganiseerde plandelacties, met als resultaat duizenden zakken opgeruimd zwerfafval.

Wat is plandelen of plogging?

Plogging is ontstaan in Zweden rond 2016. De bedenker is Erik Ahlström, een Zweedse trailrunner die merkte hoeveel zwerfafval hij onderweg tegenkwam tijdens het sporten. Hij begon afval op te rapen tijdens zijn hardlooprondjes en deelde dit via sociale media. De combinatie van joggen en plocka upp (Zweeds voor “oprapen”) werd al snel bekend als plogging.

Het idee verspreidde zich razendsnel. Eerst in Zweden, daarna in de rest van Scandinavië en uiteindelijk wereldwijd. Plogging werd populair omdat het twee dingen combineert waar veel mensen behoefte aan hebben: gezond bewegen en iets doen voor het milieu. In veel steden ontstonden lokale plogging-groepen en gemeenten begonnen het actief te stimuleren om zwerfafval te verminderen.

Vandaag de dag is plogging uitgegroeid tot een internationale beweging waarbij hardlopers, wandelaars en buurtgroepen zich inzetten voor een schone leefomgeving.

Plogging in Nederland

Plogging kwam rond 2018 naar Nederland. De eerste zichtbare introductie kwam vooral door individuele hardlopers en lokale sportgroepen die het Zweedse fenomeen oppikten via sociale media. De term werd in Nederland voor het eerst groter gemaakt door:

1. Hardloopgroepen en sportclubs
   Met name in steden als Amsterdam, Utrecht en Nijmegen begonnen hardloopclubs plogruns te organiseren. Deze vroege initiatieven zorgden ervoor dat het concept bekend werd bij een breder publiek.
2. Milieuorganisaties en opruimgroepen
   Groepen als Supporter van Schoon en lokale zwerfafvalteams namen het idee snel over. Zij gebruikten plogging als laagdrempelige manier om mensen te betrekken bij zwerfafvalreductie.
3. Gemeenten
   Vanaf 2019 begonnen steeds meer gemeenten plogging te promoten tijdens opruimdagen, vaak onder de naam ploggen of plandelen in combinatie met buurtschoonmaakacties.

Hoewel er geen één specifieke “introduceerder” is, geldt dat plogging vooral via sociale media, lopers en milieubewegingen het land binnenkwam en zich daarna verspreidde als vorm van sportief afval opruimen.

Waarom plandelen belangrijk is

Zwerfafval blijft vaak jarenlang liggen. Denk aan:

• Plastic verpakkingen (tot 450 jaar afbreektijd).
• Drankblikjes (200-500 jaar).
• Sigarettenpeuken (1-5 jaar, met giftige stoffen).
• Chipszakken (80 jaar).
• Verpakkingsfolie (20-30 jaar).

Deze materialen kunnen natuur, water en dieren ernstig vervuilen. Vogels, eenden, egels en vissen raken erin verstrikt of eten het op. Een sigarettenpeuk kan bijvoorbeeld tot 1000 liter grondwater vervuilen. Door te plandelen voorkom je dat afval zich verspreidt, in het riool belandt of uiteindelijk microplastics vormt die in onze voedselketen terechtkomen.

Positieve impact: Uit onderzoek blijkt dat één uur plandelen gemiddeld 1-3 kilo zwerfafval oplevert. In populaire natuurgebieden kan dit zelfs oplopen tot 5-7 kilo per wandeling.

Hoe werkt plandelen?

Plandelen is eenvoudig. Je kiest een wandelroute, neemt een zak mee en raapt onderweg alles op wat niet in de natuur hoort. Je kunt plandelen:

• Alleen (ideaal voor een rustig momentje).
• Tijdens het uitlaten van de hond (twee vliegen in één klap).
• Met familie (leuk weekenduitje).
• Met de buurt (verbindt de gemeenschap).
• Met je klas (educatief en actief).
• Als onderdeel van een opruimactie van de gemeente.

Veel gemeenten organiseren plandeltochten tijdens bijvoorbeeld de Nationale Opschoondag (derde zaterdag september) of de Nationale Klimaatweek (november). Verspreid over heel Nederland doen honderden gemeenten mee aan deze landelijke initiatieven.

Wat heb je nodig om te plandelen?

Je hebt niet veel nodig om te beginnen. Dit zijn de belangrijkste benodigdheden:

• Afvalgrijper (kost tussen €5-€15, of gratis tijdens gemeenteacties).
• Stevige handschoenen (tuinhandschoenen of werkhandschoenen).
• Zak voor PMD of restafval (bij voorkeur twee zakken voor direct scheiden).
• Eventueel een veiligheidshesje voor langs de weg (verplicht bij drukke wegen).
• Goede schoenen (wandelschoenen of stevige sneakers).

Pro-tip: Neem een kleine rugzak mee met een flesje water en extra afvalzakken. Je staat ervan te kijken hoe snel je een vuilniszak vol verzameld hebt. Gemeenten stellen bij opruimacties vaak gratis grijpers en afvalzakken beschikbaar. Soms kun je deze materialen ook lenen bij het milieustation in jouw gemeente.

Populaire plekken om te plandelen

Zwerfafval ligt helaas overal, maar deze locaties hebben extra aandacht nodig:

Natuurgebieden

• Bos- en heidepaden (vooral nabij parkeerplaatsen).
• In de berm.
• Langs fietspaden en wandelroutes.

Stedelijk gebied

• Speeltuinen en schoolomgevingen.
• In je eigen wijk.
• Winkelstraten en stationsomgevingen.
• Rondom sportparken en sportcomplexen.
• In de buurt van supermarkten.
• Rond snackbars en fastfoodketens.

Water en oevers

• Langs kanalen en rivieren.
• Bij zwemplassen en recreatieplassen.
• Slootkanten en bermen.

Snelwegen en uitvalswegen

• Bermgebieden (let op: gebruik altijd een veiligheidshesje, ook als je achter de vangrail staat).
• Carpoolplaatsen en tankstations.

Waar laat je het afval na het plandelen?

Het ingezamelde afval sorteer je thuis of bij een afvalpunt. Handige richtlijnen:

• Plastic, metalen verpakkingen en drinkpakken → PMD (oranje container).
• Glas → glasbak (gescheiden naar kleur indien mogelijk).
• Papier en karton → papierbak.
• Overig afval → restafval (grijze container).
• Grofvuil of gevaarlijk afval → milieustraat in jouw gemeente.

Het is dus belangrijk om al tijdens het plandelen het afval goed te scheiden. Het is daarom handig om een bolderkar of een ander karretje mee te nemen tijdens je plandeltocht.

Let op: Afval dat je tijdens gemeentelijke acties verzamelt, kan soms bij speciaal opgestelde containers worden ingeleverd. Check dit vooraf bij de organisatie.

Is plandelen goed voor de gezondheid?

Ja, absoluut. Tijdens het plandelen wandel je, squat je regelmatig om afval op te rapen en ben je buiten in beweging. Onderzoek toont aan dat je tijdens een uur plandelen gemiddeld 200-300 calorieën verbrandt. Dit is ongeveer evenveel als stevig wandelen.

Het combineert:

• Lichaamsbeweging (cardiovasculair en krachttraining door het bukken)
• Frisse lucht (vermindert stress en verbetert stemming)
• Mentale ontspanning (mindful bezig zijn met je omgeving)
• Bijdragen aan de maatschappij (geeft voldoening en zingeving).

Wetenschappelijk onderzoek uit Zweden laat zien dat mensen die regelmatig plandelen een hoger welzijn ervaren door de combinatie van beweging en een concreet, zichtbaar resultaat.

Plandelen met kinderen: tips en trucs

Kinderen vinden plandelen vaak leuk. Het voelt als een speurtocht én ze leren spelenderwijs over afvalscheiding en het belang van een schone leefomgeving. Scholen gebruiken plandelen regelmatig tijdens lessen over duurzaamheid of natuur.

Maak het leuk voor kinderen

1. Organiseer een “afval-zoektocht” met een lijstje items.
2. Wie vindt het bijzonderste stuk afval?
3. Maak foto’s van voor en na.
4. Beloon met een gezonde snack of drankje achteraf.
5. Laat kinderen hun eigen mini-grijper gebruiken.

Veiligheid voorop

• Kinderen jonger dan 12 jaar altijd onder toezicht.
• Leer ze om glas, scherpe voorwerpen en hondenpoep te melden aan een volwassene.
• Gebruik kindergrijpers met afgeronde punten.
• Was handen grondig na afloop.

Leerzaam: Praat tijdens het plandelen over waar afval vandaan komt, hoelang het blijft liggen en wat het met dieren doet. Zo wordt het een waardevolle les over milieubewustzijn.

Waarom kiezen steeds meer gemeenten voor plandelen?

Gemeenten stimuleren plandelen omdat:

• Het zwerfafval vermindert (tot 40% minder in gebieden met actieve plandelgroepen).
• Inwoners betrokken raken bij hun omgeving (versterkt gemeenschapszin).
• Opruimkosten dalen (gemeenten besparen jaarlijks duizenden euro’s).
• Afval beter wordt gescheiden (vrijwilligers scheiden vaak nauwkeuriger).
• Het bijdraagt aan een circulaire economie (meer recyclebaar materiaal).

Veel gemeenten organiseren maandelijkse of jaarlijkse plandelacties. Tijdens deze evenementen kunnen inwoners gratis materialen ophalen en routes lopen onder begeleiding van vrijwilligers. Van Noord tot Zuid doen gemeenten actief mee aan landelijke opruimdagen.

Succesverhaal: In de gemeente Kampen verzamelden vrijwilligers in 2023 meer dan 8000 kilo zwerfafval tijdens georganiseerde plandelacties. Dat staat gelijk aan ongeveer 800 volle vuilniszakken. Ook gemeenten als Rotterdam, Groningen en Maastricht boeken vergelijkbare successen met hun lokale plandelinitiatieven.

Plandelen tijdens de Klimaatweek

Tijdens de Nationale Klimaatweek, die ieder jaar in november plaatsvindt, staat plandelen extra in de schijnwerpers. Dit is hét moment waarop lokale groepen en gemeenten schoonloopacties organiseren. In 2024 deden landelijk meer dan 500 organisaties mee aan plogging tochten.

De Klimaatweek biedt een perfecte gelegenheid om:

• Kennis te maken met plandelen via een georganiseerde groep.
• Nieuwe mensen in je buurt te ontmoeten.
• Te ervaren hoeveel impact één actie kan hebben.
• Gratis materialen en begeleiding te krijgen.

Check de website van je gemeente voor de exacte data en aanmeldprocedure.

Doe mee: zo begin je met plandelen

• Stap 1: Kies je moment Begin klein met 20-30 minuten in je eigen buurt. De beste tijden zijn vroege ochtend (rustig, fris) of late namiddag (na werk/school).
• Stap 2: Regel je spullen Check of je gemeente gratis materialen uitleent, of investeer in een eigen grijper (€10-15).
• Stap 3: Kies je route Start met een bekende wandelroute. Let op plekken waar vaak afval ligt: bankjes, bushokjes, speeltuinen.
• Stap 4: Sluit je aan bij een groep Zoek op social media naar lokale plandelgroepen. In veel plaatsen zijn WhatsApp-groepen of Facebook-communities actief.
• Stap 5: Deel je resultaat Post een foto van je verzamelde afval (niet het afval zelf, maar bijvoorbeeld de volle zakken). Dit inspireert anderen om ook te beginnen.

Conclusie: plandelen of plogging

Plandelen is een effectieve manier om jouw omgeving schoner te maken en bovendien zwerfafval te verminderen. Het kost weinig tijd, je bent actief bezig en je draagt direct bij aan een betere leefomgeving voor mensen, dieren en natuur. Met concrete resultaten, van schonere wandelpaden tot minder microplastics in ons water, maakt iedere opgeraapte peuk of verpakking verschil.

Juist daarom wordt plandelen steeds populairder onder gezinnen, scholen, buurten en gemeenten. Of je nu 20 minuten in je eigen wijk plandelt of meedoet aan een grote gemeentelijke actie: iedere stap telt. Begin vandaag nog en ervaar zelf hoe goed het voelt om actief bij te dragen aan een schonere wereld.

Zin om te starten?
Check de website van je gemeente voor lokale plandelacties, of pak gewoon een zak en ga vandaag nog op pad. Je buurt wordt er mooier van!

Veelgestelde vragen over plandelen